Φανταστείτε τον επαγγελματία ψαρά της Πιερίας. Ξυπνάει πριν την αυγή, δένει το καΐκι του και υπολογίζει αν το πετρέλαιο που θα κάψει θα του αφήσει κάτι στο τέλος της ημέρας. Δεν ζητάει χάρη από κανέναν. Ζητάει μόνο να μην του παίρνουν τα λεφτά που προορίζονται για τον κλάδο του και να τα μοιράζουν αλλού. Την ίδια ώρα, ο τουρίστας που φτάνει στις ακτές της περιοχής μπορεί να μην βρίσκει σκάφος αναψυχής να νοικιάσει. Το κενό αυτό, όμως, δεν το καλύπτει η αγορά. Το καλύπτει ένας άνθρωπος που ήξερε πού να χτυπήσει την πόρτα.
Ο Σπύρος Κουλκουδίνας, βουλευτής Πιερίας της Νέας Δημοκρατίας και γραμματέας της Βουλής, ίδρυσε τον Ιανουάριο του 2023 την εταιρεία «ΣΠ. ΚΟΥΛΚΟΥΔΙΝΑΣ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΙΚΕ». Είναι ο μοναδικός εταίρος. Το εταιρικό κεφάλαιο ορίστηκε στα 200.000 ευρώ. Τον Δεκέμβριο του 2024, με απόφαση της Επιτροπής Διαχείρισης του Τοπικού Προγράμματος CLLD/LEADER Πιερίας, η εταιρεία έλαβε επιδότηση ακριβώς 200.000 ευρώ για «ανάπτυξη θαλάσσιου τουρισμού». Η δραστηριότητα, σύμφωνα με το ΓΕΜΗ, είναι η ενοικίαση επαγγελματικών τουριστικών σκαφών. Ο ίδιος δηλώνει φαρμακοποιός με δικό του φαρμακείο.
Το πρόγραμμα από το οποίο προήλθαν τα χρήματα προοριζόταν για τη στήριξη της αλιείας και των κοινοτήτων που ζουν από αυτήν. Όχι για να στηθεί επιχείρηση ενοικίασης σκαφών αναψυχής από έναν βουλευτή που δεν έχει σχέση με τον κλάδο.
Ο επαγγελματίας αλιέας ακούει ότι «το πετρέλαιο σβήνει τα καΐκια» και ότι σκέφτονται να παραδώσουν τις άδειες. Την ίδια στιγμή βλέπει ευρωπαϊκά κονδύλια που υποτίθεται ότι αφορούν τον δικό του τομέα να καταλήγουν σε τουριστική δραστηριότητα βουλευτή. Δεν του ζητήθηκε η γνώμη του. Δεν του δόθηκε η δυνατότητα να ανταγωνιστεί επί ίσοις όροις. Απλώς κάποιος άλλος πήρε τη χρηματοδότηση.
Ο επιχειρηματίας που δεν είναι κρατικοδίαιτος βλέπει κάτι διαφορετικό. Βλέπει ότι για να ανοίξεις επιχείρηση ενοικίασης σκαφών δεν αρκεί να έχεις πελάτες και να αντέχεις τον ανταγωνισμό. Αρκεί να έχεις πρόσβαση στη σωστή επιτροπή και να ιδρύσεις εταιρεία με κεφάλαιο ίσο με την επιδότηση που θα ζητήσεις. Ο μη επιδοτούμενος επιχειρηματίας πληρώνει φόρους, ΦΠΑ, εισφορές και καύσιμα στην κανονική τους τιμή. Ο επιδοτούμενος παίρνει το κεφάλαιό του από το πρόγραμμα που υποτίθεται ότι στηρίζει άλλους.
Στην ίδια περιοχή, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του προγράμματος, εγκρίθηκαν και άλλες επιδοτήσεις για δραστηριότητες χωρίς σχέση με την αλιεία: εστίαση, αναψυκτήρια, τουριστικά καταλύματα, πισίνες, ενοικιαζόμενα δωμάτια. Συνολικά στην Πιερία περίπου 1,7 εκατομμύρια ευρώ πήγαν σε τέτοιες περιπτώσεις. Σε εθνικό επίπεδο, δεκάδες εκατομμύρια από τα ίδια κονδύλια κατέληξαν σε επιχειρήσεις άσχετες με τον αλιευτικό κλάδο. Η επίσημη απάντηση είναι ότι το πρόγραμμα επιτρέπει «διαφοροποίηση». Η πρακτική όμως είναι ότι η διαφοροποίηση εφαρμόζεται κυρίως σε όσους γνωρίζουν τον δρόμο προς την επιτροπή.
Η υπόθεση δεν είναι απλώς μια ατυχής έγκριση. Είναι παράδειγμα του πώς λειτουργεί η κρατική επιδότηση όταν γίνεται μηχανισμός αναδιανομής προς τους συνδεδεμένους. Δεν έχει σημασία αν το κόμμα είναι αριστερό ή δεξιό. Όταν το κράτος μοιράζει χρήματα που δεν βγάζει από την παραγωγή αλλά από φόρους και ευρωπαϊκά προγράμματα, οι πρώτοι που μαθαίνουν να τα διεκδικούν είναι όσοι έχουν θέση μέσα στο σύστημα.
Ο ψαράς που δένει το καΐκι του δεν έχει τέτοια θέση. Ο επιχειρηματίας που ανοίγει επιχείρηση χωρίς επιδότηση δεν έχει τέτοια θέση. Ο βουλευτής που ιδρύει μονοπρόσωπη ΙΚΕ και παίρνει επιδότηση ίση με το κεφάλαιό της την έχει. Η διαφορά δεν είναι ιδεολογική. Είναι πρακτική: κάποιοι ζουν από την αγορά και κάποιοι ζουν από την πρόσβαση στην επιδότηση.
Οι επαγγελματίες αλιείς συνεχίζουν να μετράνε το πετρέλαιο και να σκέφτονται αν αξίζει να βγουν στη θάλασσα. Οι επιχειρηματίες που δεν στηρίζονται σε επιδοτήσεις συνεχίζουν να ανταγωνίζονται χωρίς το πλεονέκτημα του δημόσιου χρήματος. Και τα κονδύλια που προορίζονταν για τον κλάδο τους συνεχίζουν να βρίσκουν τον δρόμο τους προς εταιρείες που ιδρύθηκαν για να τα διεκδικήσουν.
Όσο το κράτος παραμένει ο μεγάλος χρηματοδότης και διανομέας, τόσο θα εμφανίζονται τέτοιες περιπτώσεις. Όχι επειδή κάποιοι είναι «κακοί», αλλά επειδή το σύστημα των επιδοτήσεων επιβραβεύει την πρόσβαση και όχι την παραγωγή. Ο ψαράς και ο μη κρατικοδίαιτος επιχειρηματίας το βλέπουν ήδη. Το ερώτημα είναι πότε θα το δει και αυτός που μοιράζει τα λεφτά.
