Αν η βυζαντινή δημώδης γραμματεία και τα περίφημα «Πτωχοπροδρομικά» ποιήματα γράφονταν στη σύγχρονη Ελλάδα, ποιος θα ήταν ο πρωταγωνιστής τους; Αναμφίβολα, ο ελεύθερος επαγγελματίας. Ο καημός του βιοπαλαιστή που συνθλίβεται από τους φόρους, τη γραφειοκρατία και την ευνοιοκρατία παραμένει συγκλονιστικά ίδιος, οκτώ αιώνες μετά.
Προσαρμόζοντας τον ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο των σατιρικών κειμένων του 12ου αιώνα, θα μπορούσαμε να συνθέσουμε ένα σύγχρονο «Πτωχοπροδρομικό» έπος. Μια σπουδή πάνω στην πλαστικότητα της ελληνικής γλώσσας, η οποία γεννά διαρκώς νέες σύνθετες λέξεις για να περιγράψει τα —πάντα γνώριμα— δεινά της εκάστοτε εποχής.
Διαβάστε το και ανακαλύψτε στο λεξιλόγιο πώς η μεσαιωνική γλωσσοπλασία συναντά τη σύγχρονη φορολογική πραγματικότητα:
Ἀπὸ μικροῦ μὲ ἔλεγεν ὁ γέρων ὁ πατήρ μου·
«Τέκνον μου, βγάλε Ἀ-Φ-Μ, καὶ ὡσὰν ἐσέναν ἔχει,
βλέπεις τὸν δεῖνα, τέκνον μου, πεζὸς περιεπάτει,
καὶ τώρα τζιποκίνητος καὶ ἑκατομμυριούχος.
Αὐτός, ὅταν ἐκίναγε, φράγκον οὐδὲν ἐκράτει,
καὶ τώρα, βλέπε τον, φορεῖ κοστοῦμια εὐρωπαῖα.
Αὐτὸς μικρὸς οὐδέν εἰδεν λογιστικοῦ κατώφλιν,
καὶ τώρα ἔχει βίλες του καὶ μπάνια μὲ πισίνας·
τὰ χρέη τὸν ἐπνίγασιν καὶ οἱ ἀναδουλεῖες,
καὶ τώρα τὰ νομίσματα γέμει τὰ εὐρωλάτα·
τσάντσαλον εἶχε στούπινον, σαράβαλον ἀμάξιν,
κ’ ἐφόρει τὸ μονάλλαγος χειμῶνα καλοκαίριν,
καὶ τώρα, βλέπεις, γέγονε λαμπρὸς καὶ κυριλάτος,
παραγεμιστοτράπεζος, πουροκαπνιστουράτος.
Αὐτὸς, εις τα κολλέγια, τον έστειλε ο πατήρ του,
καὶ τώρα εἶν’ ἀφεντικὸν καὶ άρχοντας μεγάλος.
Καὶ πείσθητι γεροντικοῖς καὶ πατρικοῖς μου λόγοις
καὶ γίνε ἐμπορος και σύ καὶ ὡσὰν ἐσέναν ἔχει.
Ἂν γὰρ πεισθῇς ταῖς συμβουλαῖς καὶ τοῖς διδάγμασί μου,
σὺ μὲν μεγάλως πλουτιστεῖς, πολλὰ νὰ εὐτυχήσῃς,
ἐμὲ δὲ τὸν πατέρα σου κὰν ἐν τῇ τελευτῇ μου,
νὰ θρέψῃς ὡς ταλαίπωρον καὶ νὰ γηροτροφήσῃς.»
Ὡς δ’ ἤκουσα τοῦ γέροντος, δέσποτα, τοῦ πατρός μου,
τοῖς γὰρ γονεῦσι πείθεσθαι φησὶ τὸ θεῖον γράμμα,
ἀνοίγω τὸ γραφεῖον μου πλὴν μετὰ κόπου πόσου.
Ἀφοῦ δὲ γέγονα κἀγὼ ἐλεύθερος τεχνίτης,
ανέμενα καὶ τὸ ρευστόν καὶ πελατείας μάνναν.
Αλλά, βλέπω τὸν ἄεργον, νὰ ζῇ επιδοματίας,
ποτέ του οὐδὲν δούλευσεν, οὐδὲ ἱδρῶτα εἶδεν,
καὶ ἀπὸ τὸ κράτος τρέφεται ὡσὰν παχὺ μοσχάριν,
πασσοκουπονομάχος πια, καὶ τὸν καφὲν ρουφάει.
Βλέπω καὶ τὸν ὑπάλληλον, αυτὸν, τοῦ δημοσίου,
τὸν νόμον καταστρατηγεῖ καὶ φακελάκια παίρνει.
Φακελλοπαίρτης γέγονε καὶ λαδωτηρογλείφτης,
καὶ χτίζει σπίτια τρίπατα με δικό μου ίδρω.
Έπειτα βλέπω βουλευτὰς καὶ ἄρχοντας τοῦ κράτους,
πῶς τρώγουσιν καὶ πίνουσιν ἀπὸ τοῦ ἔθνους πλοῦτον!
Λαμόγια μεγαλοπρεπῆ, ψηφοθηροπατέρες,
ἀσυλιόφρακτοι θρασεῖς καὶ μιζορουφηχτῆρες,
μιλοῦν γιὰ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ μᾶς φεσώνουν χρέη!
Καὶ γὼ ὁ κακορρίζικος, ὁ μαυρομπλοκακάρης,
νὰ τρέχω νυχθημερηδόν, δουλείας νὰ προσφέρω,
τοὺς φόρους νὰ πληρώνω ἐγὼ διὰ νὰ τρῶν οἱ ἄλλοι.
Μὰ πρὶν προφτάσω νὰ ἰδῶ τὸ πρῶτον εὐρωλάτον,
ἦλθεν ὁ Ἔφκας ὁ σκληρὸς μὲ τὴν φορολογίαν,
καὶ τὸ ρημάδι τὸ πλαστὸν, το τέλος της δουλείας!
Καὶ τὸ χειρότερον κακόν, ἄκουσον παρανοίαν!
Ἂν τύχῃ καὶ δὲν ἔβγαλα φράγκον νὰ ξεδιψάσω,
τὸ κράτος μὲ ὀνόμασεν τεκμαρτοπλουτοκράτην!
Μοῦ λέγει: «Ἔχεις, ἄθλιε, κέρδη κρυφὰ στὸ στρῶμα,
εἰσόδημαν φανταστικόν, νούμερα στὸν ἀέρα!»
Πληρώνω φόρον ἄδικον γιὰ χρῆμα ποὺ δὲν εἶδα,
καὶ σὰν νὰ μὴν ἐφτάνασιν, ὅλα τὰ παραπάνω,
ζητοῦν προκαταβολικὰ τὸν φόρον τοῦ ἀέρος!
Προκαταβάλλω δανεικά, διὰ τὰ φαντασμένα,
ὢ τῆς μεγάλης ἀδικιᾶς, ὢ τῆς φοροληστείας!
Καὶ διὰ τὴν πείναν τὴν πολλὴν καὶ τὴν στενοχωρίαν
ὑβρίζω τὸ μπλοκάκι μου, λέγω μετὰ δακρύων·
«Ἀνάθεμαν τὴν ΑΑΔΕ, Χριστέ, καὶ ὅποιον τὴν έχει φτιάξει!
ἀνάθεμα τὸν ΕΦΚΑ σας, καὶ ἐκείνην τὴν ἡμέραν,
καθ’ ἣν μὲ ἐνεγράψασιν εν τω Ἐπιμελητηρίω,
πρὸς τὸ νὰ κάνω ἔναρξιν, τάχα νὰ ζῶ ἀπ’ ἐκεῖνα!
Καὶ τότες ἀνακάλυψα, ὦ δέσποτα πατήρ μου,
τὸ μυστικὸν τοῦ «δεῖνα» σου, ποὺ ἤθελες νὰ φτάσω.
Οὐδὲν μοῦ εἶπες, γέροντα, ποίου πατρὸς ἦν τέκνον!
Αὐτὸς ὁ τζιποκίνητος, ὁ πολυχρηματούχος,
ποὺ εἶχε τὶς ἀκρούλες του καὶ τὶς ἐργολαβίες,
τοῦ πρωθυπουργοῦ μας ὁ υιός, ἐτύγχανεν νὰ εἶναι!
Καὶ πέτυχε ὁ ἄνθρωπος, γιατὶ ἐγὼ πεινάω,
γιατὶ ἀπὸ τὸ αἷμα μου ταΐζω τοὺς όμοιους του!»
✨ Λεξιλόγιο
📘 Α-Φ-Μ = Αριθμός Φορολογικού Μητρώου (η σύγχρονη απαρχή των βασάνων)
📘 τζιποκίνητος = αυτός που κυκλοφορεί με όχημα μεγάλου κυβισμού
📘 ευρωλάτα = τα νομίσματα του ευρώ (κατά το μεσαιωνικό μανοηλάτα και μιχαηλάτα)
📘 παραγεμιστοτράπεζος = αυτός που έχει γεμάτους τραπεζικούς λογαριασμούς
📘 πουροκαπνιστουράτος = αυτός που καπνίζει επιδεικτικά ακριβά πούρα (φιλάρεσκος, κατά το μεταξοσφικτουράτος)
📘 πασσοκουπονομάχος = ο σκληρός διεκδικητής των διαφόρων κρατικών επιδομάτων (pass)
📘 φακελλοπαίρτης & λαδωτηρογλείφτης = ο διεφθαρμένος δημόσιος λειτουργός που ζει από τον χρηματισμό
📘 ψηφοθηροπατέρες = οι «πατέρες» του έθνος που νοιάζονται μόνο για την άγρα ψήφων
📘 ασυλιόφρακτοι = αυτοί που προστατεύονται πίσω από το τείχος της βουλευτικής ασυλίας
📘 μιζορουφηχτήρες = αυτοί που απορροφούν με λαιμαργία τις κρατικές μίζες
📘 μαυρομπλοκακάρης = ο δύστυχος (μαύρος) ελεύθερος επαγγελματίας, δεσμώτης του μπλοκ παροχής υπηρεσιών
📘 Έφκας & ΑΑΔΕ = οι σύγχρονοι τελώνες (ΕΦΚΑ και Δημόσια Οικονομική Υπηρεσία)
📘 τεκμαρτοπλουτοκράτης = ο πολίτης που ενώ δεν έχει εισόδημα, βαφτίζεται μεγιστάνας από τα τεκμήρια της εφορίας
🌿 Λέξεις ταπεινές, θυμωμένες, μα τόσο ζωντανές. Η γλώσσα του Έλληνα λογίου και βιοπαλαιστή είναι ο καθρέφτης μιας κοινωνίας που μπορεί να αλλάζει νομίσματα και αυτοκράτορες, αλλά ποτέ δεν σωπαίνει μπροστά στην αδικία…
#πτωχοπρόδρομος #νεοελληνική_γλώσσα #ελεύθερος_επαγγελματίας #λεξιπλασία #βυζαντινή_φιλολογία #σάτιρα #γλωσσολογία